Predsjedavajuća, koleginice i kolege, narodni poslanici, članovi vlade, SDA Sandžaka prijedloge zakona Vlade, posmatra pored ostalog i prema tome kakve posledice proizvode u Sandžaku.

Kada jedinstveno pravilo zbog slabije razvijenih institucija, usluga ili infrastrukture u Sandžaku proizvodi teži efekat nego u razvijenim dijelovima zemlje, naša je obaveza da na to ukazujemo i zatražimo rješenje.

Kod izmjena Krivičnog zakonika prijedlog precizira da se kod višestrukog povratnika kao ranija osuda uzima u obzir i pravosnažna presuda suda strane države. Sama namjera je opravdana, ali takva presuda može dovesti do strožijeg kažnjavanja u Srbiji.

Zato zakon treba dopuniti zaštitnom garancijom, da se prije nego što strana presuda proizvede težu posledicu, provjeri da li je postupak u kojem je donijeta zadovoljio osnovne standarde na pravično suđenje iz Evropske konvencije o ljudskim pravima.

Za Sandžak to ima posebno praktičan značaj, jer veliki je broj naših građana živi i radi i održava, porodične i poslovne veze u više država. Raniju osuđivanost treba uzeti u obzir, ali strožija kazna u Srbiji ne smije biti zasnovana na presudi donijetoj u potencijalno nepravičnom postupku.

Istovremeno, prijedlog uređuje presude domaćih sudova i sudova stranih država, ali ne i presude međunarodnih sudova. Srbija je ugovorna strana Rimskog statuta međunarodnog krivičnog suda, a potvrđeni međunarodni ugovori su dio unutrašnjeg pravnog poretka Republike Srbije. Zato nije dosledno urediti presudu nacionalnog suda druge države, a izostaviti pravosnažnu presudu Međunarodnog suda, čiju je nadležnost Republika Srbija prihvatila.

Za Bošnjake ovo pitanje ima posebnu težinu, ali princip je znatno širi.

Država mora jasno urediti koje pravosnažne presude proizvode posledicu kod višestrukog povrata i pod kojim uslovima, uzimajući obzir i Zakon o saradnji sa međunarodnim krivičnim sudom, posebno njegove članove 8 i 9.

Kod Zakona o roditeljima negovateljima smatramo da bi bila greška da se posle toliko godina čekanja usvoji zakon, čiji domašaj veliki dio porodica ostavlja izvan sistema. Zakon se previše oslanja na ranije priznate administrativne statuse, čime ograničenja postojećeg sistema prenosi u novi zakon.

Zato je potrebna individualna funkcionalna procjena stvarne potrebe čoveka, koliko mu je pomoći potrebno, koliko često i kojim intenzitetom. Zakon treba da omogući da roditelj negovatelja radi do 20 sati sedmično uz srazmjerno umanjenje naknade. U sredinama sa užim tržištem rada, kakvo je područje Sandžaka, dugotrajni potpuni izlazak iz zaposlenosti može značiti i trajni gubitak posla. Zakon koji štiti porodicu ne smije proizvoditi njenu dugoročnu ekonomsku zavisnost.

Problem stomatološkog zbrinjavanja osoba sa invaliditetom najbolje pokazuje zašto status i naknada sami po sebi nisu dovoljni. Podsjetit ​ću javnost da je u Novom Pazaru sprovedena peticija, koja je podržala gotovo 5000 građana sa zahtjevom da se u Sandžaku obezbjedi stomatološko zbrinjavanje osoba sa invaliditetom koje se danas zbog nedostatka odgovarajućih uslova u zdravstvenim ustanovama regiona upućuju na Stomatološki fakultet u Beogradu.

Nije dovoljno priznati status roditelja negovatelja ako država nije obezbedila potrebnu zdravstvenu uslugu za posebno ranjivu grupu građana.

Kod integrisanog sprečavanja i kontrole zagađenja, viši standardi životne sredine jesu potrebni i mi ih podržavamo, ali država mora preuzeti odgovornost za uslove u kojima se ti standardi primjenjuju.

Vlada infrastrukturu za upravljanje otpadom u sandžačkim opštinama nije razvila u skladu sa stvarnim potrebama regiona.

Ako propišete novu obavezu, a u regionu ne postoji odgovarajući kapacitet za tretman određene vrste otpada, opština, ili kako to zakon kaže operatori, moraju plaćati duži transport i veće troškove. Zato zakon treba dopuniti obavezom države, a to smo predložili amandmanom, da utvrdi program teritorijalne dostupnosti infrastrukture, gdje kapaciteti postoje, gdje nedostaju, koji regioni zbog udaljenosti imaju veće troškove i u kojim rokovima će se te razlike smanjiti. Program treba da obuhvati i nesanitarne deponije, i druga ozbiljno zagađena područja.

Isti ekološki standard mora da važi za sve, ali država mora preuzeti odgovornost za infrastrukturni zaostatak koji je u Sandžaku rezultat višedecenijskog zapostavljanja ovog regiona.

Kod finansiranja političkih aktivnosti moramo biti potpuno jasni. Ovo pitanje se ne može odvojiti od izbornog sistema i prava nacionalnih manjina na autentično političko predstavljanje.

Kad se određenim novim političkim subjektima olakša pristup budžetskim sredstvima ukidanjem jemstva, a izborni sistem nema dovoljno snažne mehanizme da spriječi zloupotrebu manjinskog statusa i pojavu fantomskih lista, otvara se mogućnost da budžetska sredstva završe kod kratkotrajnih ili zavisnih projekata, čiji efekat može biti fragmentacija glasova manjinske zajednice i slabljenje njenih autentičnih predstavnika.

Ne sporimo pravo bilo kome da učestvuju na izborima, ali država ne smije napraviti sistem u kojem se formalno koristi manjinski status, povlače budžetska sredstva i rasipaju glasovi manjinskih zajednica bez stvarnih mehanizama koji sprečavaju zloupotrebu posebnih prava namijenjenih političkom predstavljanju nacionalnih manjina.

Poštovane koleginice i kolega, u svim oblastima vidimo isti problem.
Država donosi normu iz centra, ali ne preuzima dovoljno odgovornosti za nejednake uslove u kojima će se ta norma primijeniti.

Hvala.